Redding voor eeuwenoude olijfbomen


 

 
Het is de laatste jaren een gangbaar gebruik geworden om op rotondes en in plantsoenen prachtige knoestige olijfbomen neer te zetten.
 
En toegegeven, dat is in veel gevallen een mooi gezicht. Maar voor de mooie, oude boom zelf betekent de verplaatsing vaak de ondergang. Deze bomen, die honderden jaren oud zijn en meer hebben meegemaakt dan de mens zich kan voorstellen, ver­dienen een beter lot.
 
Toen wij enkele jaren geleden ons huis kochten, vertelde de vorige eigenaar dat hij van een andere geïnteresseerde koper een bod had gehad van 13.000 euro op de oude olijfboom die in de tuin staat. Gelukkig was de man dezelfde mening toegedaan als wij: deze fantastische boom was een sieraad voor het huis en het zou eeuwig zonde zijn hem te ontwortelen en te verplaatsen.
 
Dit voorbeeld geeft echter wel aan hoe groot de vraag is naar knoestige, oude olijf­bomen en welke prijzen mensen bereid zijn te betalen voor een werkelijk oude boom. Er worden bedragen van tussen de vijfduizend en dertigduizend euro betaald voor oude olijf­bomen. Het is dan ook een groeiende tendens om oude olijfbomen op rotondes van doorgaande wegen neer te zetten en ook bij menig entree van een luxe urbani­satie prijkt tegenwoordig een olijfboom die hier vroeger niet stond.Het verplaatsen van een olijfboom lijkt mij gerechtvaardigd als de boom toch moest wijken voor de aanleg van een doorgaande weg of de bouw van een belangrijk pand. Maar het uitgraven van bomen die honderden en in sommige gevallen zelfs duizend jaar hebben geleefd, met geen ander doel dan het opsieren van een rotonde lijkt mij een misdaad tegen het milieu. De wortels van de boom worden ingekort, de wijdvertakte armen worden afgezaagd en tot op het bot gesnoeid worden de bomen op hun nieuwe plek neergezet. Daar staan ze vervolgens in de verkeersdampen en menig boom die op zijn oorspronkelijke plaats nog eeuwen had meegekund, legt op de rotonde binnen enkele maanden het loodje. Andere bomen worden ziek en leven nog enkele jaren als een schim van wat ze ooit waren.
 
Er is één streek in Spanje waar men enkele jaren geleden besloot een halt toe te roepen aan het misbruiken van oude olijf­bomen. En het is juist deze streek, de zogenaamde Mancomunidad Taula del Sénia waar de grootste verzameling olijfbomen van duizend jaar oud en meer te vinden is. Op geen enkele plek in de wereld komt men meer oude olijfbomen tegen dan juist hier.De Mancomunidad Taula del Sénia bestaat uit 27 gemeenten die rondom het riviertje Sénia liggen. Vijftien van de gemeenten liggen in het noorden van de Comunidad Valenciana, negen van de gemeenten in het zuiden van Catalonië, en drie in het oosten van Aragón. De gemeenten be­gonnen in 2009 een project dat gesteund werd door het landelijk ministerie van Milieu en de Stichting?Biodiversiteit. Het project had tot doel het unieke erfgoed van oude olijfbomen te beschermen.

 

Men is begonnen met het maken van een catalogus waarin de oudste exemplaren zijn opgenomen. In de catalogus wordt een plekje ingeruimd voor alle bomen waarvan de stam een diameter heeft van 3,50 meter of meer en waarvan de lengte minimaal 1,30 meter is. Volgens de experts willen deze afmetingen zeggen dat de boom minimaal vierhonderd jaar oud is.In de afgelopen twee jaar werden in het gebied rondom de Sénia meer dan vierduizend bomen gevonden die aan deze voorwaarden voldoen. Sommige daarvan hebben een diameter van net iets meer dan de vereiste 3,5 meter maar er zijn ook bomen bij met een tien meter dikke stam. Er zijn bomen bij waarvan geschat zijn dat ze meer dan 2500 jaar oud zijn.
 
De oudste bomen zijn dus precies in kaart gebracht. Enerzijds om ze te beschermen en anderzijds om te garanderen dat de bijzondere olijfolie, die sinds kort wordt ver­kocht, ook werkelijk van de eeuwenoude bomen afkomstig is. Het produceren van deze ‘luxe’ olijfolie is een nieuw project, dat moet helpen om het beschermen van de oude bomen enigs­zins rendabel te maken en zo meer kans te geven. Een flesje van een halve liter kost in de fabriek vijftien euro maar dan heeft men ook wel een heel bijzondere olie. De olie wordt al met zeer veel succes geëxporteerd naar bijvoorbeeld de Verenigde Staten en Azië en brengt daarhet dubbele op. Er zijn in de Mancomunidad Taula del Sénia acht olijfoliemolens die deze speciale olie van eeuwenoude bomen produceren.
 
Op www.aceiteolivosmilenarios.com, www.oleomile.es en www.oliveoilk.com ziet u voorbeelden van producenten van deze bijzondere olie.
 
Het overgrote deel van de olijfbomen in de streek rondom de Sénia is van de zogenoemde farga-soort, een heel oude olij­vensoort die traditioneel met de hand wordt geoogst. Ze geven maar één maal per twee jaar olijven en zijn niet geschikt als het een boer alleen om veel en snel produceren te doen is. Het was de laatste eeuw dus steeds gangbaarder om deze bomen om te kappen of uit te graven en ze te vervangen door jonge olijvensoorten die meer olijven produceerden en gemakkelijker geoogst konden worden. De boer had er vaak geen idee van dat de oude olijf­bomen waardevol konden zijn en hij was al lang blij als er iemand kwam die hem aanbod dat oude geval dat zo veel plaats innam en hem geen geld opbracht weg te halen zonder dat hem dat iets kostte. Op die manier verdwenen in de afgelopen decennia grote aantallen prach­tige bomen van de velden, niet alleen in de streek rondom de Sénia, maar in heel Spanje.
 
Er is echter iets aan het veranderen. Niet alleen in la Sénia maar ook in de rest van de Comunidad Valenciana, waar in 2006 een wet werd aangenomen om ‘monumentale bomen’ te beschermen. Volgens de initiatiefnemer van deze wet sterft vijftig procent van de oude olijfbomen die wordt verplaatst binnen de twee jaar. Tachtig procent leeft niet langer dan vijftien jaar na het verplaatsen en geen enkele van de verplaatste bomen wordt ooit weer zo gezond als hij was voor de verplaatsing.
 
Een goede reden om eens even na te denken voor u in de kwekerij voor duizenden euro’s een enorme olijfboom koopt. Beter is het om een flesje te kopen van de luxe olijfolie, gemaakt van de vruchten van olijfbomen die al op deze aarde stonden toen de mens nog in de Middeleeuwen leefde en er geen sprake was van elektriciteit, internet, kraanwater, auto’s of televisie. Als we beseffen hoe bijzonder dat is en hoe belangrijk het is om een dergelijk erfgoed te beschermen, kunnen we ons steentje bijdragen aan het behoud van deze bijzondere bomen.
 
Door: Bea Lutje Schipholt
 
.

 


De Week in Spanje 2011

De Week in Spanje 2010